Wie een open haard heeft en er weinig warmte uit haalt, denkt vroeg of laat aan een inzethaard of een vrijstaande kachel voor de schouw. Dat is meestal een goede zet: het rendement gaat van rond de tien tot twintig procent naar zeventig of meer, en je verliest geen warme kamerlucht meer via de schoorsteen. Maar het is een verbouwing, geen aanschaf. Hieronder wat er komt kijken.
Waarom een open haard zo weinig oplevert
Een open haard zuigt continu kamerlucht aan die door de schoorsteen naar buiten verdwijnt. Die lucht is opgewarmd door je cv-installatie en wordt vervangen door koude buitenlucht die via kieren naar binnen komt. Het gevolg is dat je voor het vuur warm zit en dat de rest van de kamer kouder wordt dan hij zonder haard zou zijn geweest.
Daar komt bij dat het grootste deel van de warmte als straling naar voren gaat en de rest met de rookgassen mee omhoog. Een open haard is dus vooral een beleving; als verwarming is het de duurste manier om hout te gebruiken die er is. Dat verschil zetten we uiteen in ons artikel over open haard versus houtkachel.
Inzethaard of vrijstaande kachel in de schouw
Er zijn twee routes. Een inzethaard is een gesloten toestel dat in de bestaande schouwopening wordt geschoven, met een omkasting eromheen. Dat oogt het strakst en houdt de schouw als geheel intact. Een vrijstaande kachel die je in of voor de schouw zet, is goedkoper, eenvoudiger te plaatsen en later makkelijker te vervangen, maar oogt minder ingebouwd.
Bij een inzethaard is het belangrijk dat er convectieopeningen in de ombouw zitten, onderaan en bovenaan. Zonder die openingen blijft de warme lucht in de kast hangen en verwarm je vooral het metselwerk. Veel klachten over een tegenvallende inzethaard komen hierop neer.
Het kanaal is bijna altijd het werk
Dit is de post die mensen onderschatten. Een gemetseld kanaal dat voor een open haard is gebouwd, is te ruim voor een gesloten toestel. De rookgassen van een moderne kachel zijn koeler, en in een breed kanaal koelen ze verder af met condens, aanslag en slechte trek als gevolg.
De standaardoplossing is een flexibele of starre voering door het bestaande kanaal, in de diameter die het toestel voorschrijft. Dat betekent werk op het dak, soms een inspectie met camera vooraf, en bij een gebogen of vernauwd kanaal soms hak- en breekwerk. Reken hier op een serieus deel van het budget. Wat daarbij komt kijken staat in ons artikel over een rookkanaal in een bestaande schoorsteen.
- Laat het bestaande kanaal inspecteren voordat je een toestel uitzoekt; wat er kan, bepaalt de keuze.
- Reken op een voering in vrijwel alle gevallen.
- Controleer of er een externe luchttoevoer nodig is; in een kierdichte woning met mechanische ventilatie is dat vaak zo.
- Houd rekening met de vloer: een gesloten toestel is zwaar en er hoort een onbrandbare vloerbescherming bij.
- Meet de schouwopening nauwkeurig, inclusief de diepte en de hoogte van de rookgasaansluiting.
- Laat het door een erkende installateur doen en bewaar de papieren; dat is later relevant voor je verzekering.
Wat het oplevert
Het rendementsverschil is groot genoeg om merkbaar te zijn in je houtverbruik. Waar een open haard voor dezelfde warmtebeleving een veelvoud aan hout vraagt, kom je met een gesloten toestel toe met aanzienlijk minder. Wie eerder drie stère per seizoen stookte, komt vaak uit op de helft. Hoe je dat voor je eigen situatie doorrekent, staat in ons artikel over kuub en stère.
Daarnaast win je comfort: geen tocht meer richting de haard, geen rook in de kamer bij een windvlaag, en warmte die doorloopt nadat het vuur is gedoofd. En je stookt aanzienlijk schoner, wat in een woonwijk geen onbelangrijk punt is.
Wat je erbij inlevert
Eerlijk is eerlijk: het open vuur zelf verlies je. Een ruit is niet hetzelfde als een open vlam, en het geluid en de geur veranderen. Voor sommige mensen is dat precies waar het om ging bij een open haard, en dan is een gesloten toestel een verkeerde oplossing voor het goede probleem.
De volgorde van aanpak
Begin bij het kanaal en niet bij de folder. Laat eerst inspecteren wat er is: hoe hoog, welke doorsnede, zitten er bochten in, is er ergens een vernauwing of een oude aansluiting van een geiser. Pas als je weet welke voering erin kan, weet je welke toestellen in aanmerking komen, want de vereiste diameter verschilt per model.
Meet daarna de schouw op: breedte, hoogte en diepte van de opening, en de hoogte waarop de rookgasaansluiting van het toestel moet uitkomen. Vergelijk dat met de opgaven van de toestellen die je op het oog hebt. Pas in de derde stap kies je op uiterlijk, want dan weet je binnen welke maten en welk vermogen je zoekt.
Vraag ten slotte een offerte waarin het hele werk staat: toestel, voering, dakwerk, aansluiting, vloerbescherming, afvoer van het puin en de oplevering. Losse posten die achteraf blijken, zijn bij dit soort klussen de regel en niet de uitzondering, en een compleet uitgeschreven offerte is de eenvoudigste manier om dat te voorkomen.
Er is een tussenweg: een toestel met een grote ruit en een brede vuurhaard komt visueel dicht bij een open vuur, tegen het rendement van een gesloten kachel. Wat de verschillen tussen toesteltypen betekenen, staat in ons artikel over de toesteltypen. Op warmtekopen.nl vind je verder een artikel over een haardmake-over en een stuk over duurzaam stoken.
