De meeste ziekten in een stal of kennel komen niet uit de lucht vallen. Ze komen binnen met een nieuw dier, met bezoek, met gereedschap dat van de ene box naar de andere gaat, of ze blijven achter in een hok dat wel schoon lijkt maar het niet is. Hygiëne is daarmee het goedkoopste diergeneeskundige middel dat er bestaat, en tegelijk het meest onderschatte. Hieronder wat er praktisch werkt bij paarden, kalveren en honden.
Schoon is niet hetzelfde als ontsmet
Er zijn drie stappen en ze moeten in deze volgorde. Eerst droog verwijderen: mest, strooisel en grof vuil eruit. Dan reinigen met water en een reinigingsmiddel, waarbij je de aanslag losmaakt en wegspoelt. Pas daarna ontsmetten, en alleen op een oppervlak dat al schoon is.
Die volgorde is niet vrijblijvend. Vrijwel elk ontsmettingsmiddel wordt geïnactiveerd door organisch materiaal: een laagje mest of vet vangt het middel weg voordat het bij de ziektekiemen komt. Wie ontsmet op een vuile vloer, verspilt zijn middel en denkt ten onrechte dat het hok schoon is. Dat is gevaarlijker dan helemaal niet ontsmetten, omdat je erop vertrouwt.
Laat het middel bovendien de tijd doen die op het etiket staat, meestal tien tot dertig minuten, en spoel daarna na als het etiket dat voorschrijft. En laat het hok volledig drogen; droogte doodt op zichzelf al een groot deel van wat er nog leeft.
Wanneer je wat doet
- Dagelijks: mest en natte plekken eruit, bakken omspoelen, gangpad aanvegen.
- Wekelijks: drink- en voerbakken uitborstelen, goten schoonmaken.
- Bij wisseling van dier: volledig leeghalen, reinigen en ontsmetten voordat er een nieuw dier in komt. Dit is het belangrijkste moment van allemaal.
- Een tot twee keer per jaar: de grote beurt, met matten eruit, wanden af en de vloer nagelopen op scheuren.
- Bij ziekte: het betreffende hok apart behandelen, en het gereedschap dat je daar gebruikt niet elders inzetten.
Scheiden is effectiever dan schoonmaken
Het krachtigste middel tegen ziekteoverdracht is fysieke scheiding. Bij kalveren is dat het duidelijkst: individuele huisvesting in de eerste weken, met tussenwanden die contact tussen neuzen beperken, verlaagt de overdracht van luchtwegaandoeningen en diarree aanzienlijk. Dat is precies de reden dat eenlingboxen en iglo’s zo gangbaar zijn. Meer over die eerste weken staat in dit artikel over een kalf verzorgen als beginner.
Bij paarden werkt hetzelfde principe bij een nieuw of teruggekeerd dier. Een quarantaineperiode van twee tot drie weken in een aparte box, met eigen emmers, eigen vork en eigen kruiwagen, voorkomt dat een onopgemerkte infectie de hele stal doorgaat. Verzorg het nieuwe dier bovendien als laatste in de ronde, niet als eerste; zo neem je niets mee naar de rest.
En bij honden in een kennel geldt: aparte bakken per hond, en bij een zieke hond aparte schoonmaakmaterialen. Wat er verder bij een goede kennel komt kijken, staat in ons artikel over stalen hondenkennels.
Waar ziektekiemen zich verstoppen
De plekken die worden overgeslagen zijn overal dezelfde. Onder rubbermatten, waar vocht blijft staan. In de voegen van klinkers en in scheuren in beton. In de bovenkant van wanden en op richels, waar niemand kijkt maar waar stof en spinrag zich verzamelen. In de drinkbak zelf, aan de binnenkant onder de waterlijn. En in gereedschap: een mestvork die van box naar box gaat is een uitstekend transportmiddel voor van alles.
Ruw en poreus materiaal is daarbij het lastigst. Onbehandeld hout zuigt urine op en is niet echt te ontsmetten; gladde, dichte oppervlakken zoals gecoat staal of kunststof zijn dat wel. Dat is een van de praktische redenen om voor dat soort materiaal te kiezen, los van de duurzaamheid. Dat is een van de praktische redenen om bij nieuwbouw of vervanging voor een dicht, afspoelbaar materiaal te kiezen in plaats van voor ruw hout.
Middelen en veiligheid
Gebruik een middel dat toegelaten is voor stalgebruik en houd je aan de dosering; sterker aanmaken werkt niet beter en tast wel de vloer en het beslag aan. Meng nooit twee middelen, en zeker geen chloorhoudend middel met een zuur, want dan komt er chloorgas vrij. Zorg voor ventilatie tijdens het werken en laat geen dieren in de ruimte terwijl je bezig bent.
Trek handschoenen aan en bescherm je ogen bij het verstuiven. En kijk goed naar de wachttijd op het etiket: sommige middelen vragen dat het hok volledig droog is of dat er is nagespoeld voordat er weer een dier in mag. Bij twijfel over de keuze van een middel of bij een uitbraak is de dierenarts degene die je erover adviseert; dit artikel is algemene informatie en geen vervanging daarvan.
De bodem is de basis
Alles hierboven werkt alleen als de vloer meewerkt. Een vloer met afschot en een goot is in tien minuten schoon te maken; een vlakke vloer met plassen is dat nooit. Wie schoonmaken lastig vindt, moet vaak niet harder poetsen maar de bodem aanpakken. Wat daarbij komt kijken, staat in ons artikel over bodem, afwatering en strooisel.
En tot slot: schone lucht hoort bij schone huisvesting. Een hok dat brandschoon is maar waar de lucht niet ververst wordt, is nog steeds ongezond. Beide horen bij elkaar, zoals we beschreven in ons artikel over stalklimaat en ventilatie. Wat een paard verder nodig heeft om zich goed te voelen, staat in dit artikel op paardenbox.eu.
